अधिक माहिती
● राज्यातील लोकसभा आणि विधानसभेची निवडणूक – मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या नियंत्रणाखाली पार पडते. त्यामुळे या पदाची जबाबदारी सर्वांत महत्त्वाची असते.
● श्रीकांत देशपांडे यांनी राज्यातील 48 लोकसभा मतदारसंघांतील निवडणुकीची तयारी सुरू केली होती.
● आता त्यांच्या जागी मुख्य निवडणूक अधिकारी म्हणून नियुक्त झालेले एस. चोक्कलिंगम 1996 च्या तुकडीचे सनदी अधिकारी आहेत.

The post मुख्य निवडणूक अधिकारीपदी चोक्कलिंगमल appeared first on The Officer.

अधिक माहिती
● केंद्र सरकारच्या सांस्कृतिक कार्य मंत्रालयाअंतर्गत संगीत, नृत्य, नाट्य आणि लोककला क्षेत्रांत अमूल्य योगदान देणाऱ्या मान्यवरांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार दिले जातात.
● वर्ष 2022 आणि 2023 साठी सहा साहित्य एक अकादमी फेलो आणि 92 कलाकारांना पादिता अकादमी पुरस्कार जाहीर झाले.
● अकादमीची फेलोशिप हा अत्यंत प्रतिष्ठेचा सन्मान समजला जातो. तीन लाख रुपये आणि मानचिन्ह असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.
● शिवाय, अकादमी पुरस्कार मिळालेल्यांना एक लाख रुपये, ताम्रपत्र आणि शाल प्रदान केली जाणार आहे.
● संगीत नाटक अकादमी ही भारत सरकारने दिल्लीमध्ये स्थापन केलेली एक राष्ट्रीय स्तरावरील संगीत व नाट्य कलेची ॲकॅडमी आहे.
● स्थापना: 1953

The post अशोक सराफ यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार appeared first on The Officer.

सुनील भारती
● सुनील भारती हे हा सन्मान मिळवणारे पहिले भारतीय नागरिक ठरले आहेत.
● किंग चार्ल्स तिसरे यांनी भारत-यूके यांच्यातील व्यापारी संबंध वाढवण्याच्या त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना हा पुरस्कार प्रदान केला.
● ह्यमोस्ट एक्सलंट ऑर्डर ऑफ द ब्रिटिश एम्पायरह्णअंतर्गत केबीई पुरस्कार प्राप्त सुनील मित्तल यांनी युके सरकारचे आभार मानले.

The post ब्रिटनचा सर्वोच्च नाईटहुड सन्मान मिळवणारे सुनील मित्तल ठरले पहिले भारतीय व्यक्ती appeared first on The Officer.

अधिक माहिती
● पंतप्रधान मोदी यांनी विक्रम साराभाई अवकाश केंद्राला (व्हीएसएससी) भेट देऊन गगनयान मोहिमेच्या प्रगतीचा आढावा घेतला.
● मोदी यांच्या हस्ते चौघा नियोजित अंतराळवीरांना ‘अॅस्ट्रोनॉट विंग्स’ प्रदान करण्यात आले.
● नायर, कृष्णन, प्रताप आणि शुक्ला यांना हवाई दलाच्या लढाऊ विमानांच्या चाचणीचा अनुभव असल्यामुळे आपत्कालीन स्थितीशी सामना करण्याची त्यांच्याकडे क्षमता आहे.
● या वैमानिकांनी फेब्रुवारी 2020 ते मार्च 2021 या कालावधीत रशियातील युरी गागारिन कॉस्मोनॉट ट्रेनिंग सेंटर येथे अवकाश प्रवासासाठीचे प्रशिक्षण पूर्ण केले.
● याच केंद्रामध्ये भारताचे पहिले अंतराळवीर विंग कमांडर राकेश शर्मा यांनी प्रशिक्षण घेतले होते.
● भारतात परतल्यापासून चारही वैमानिकांना मोहिमेसाठी आवश्यक प्रगत प्रशिक्षण देण्यात येत आहे.
● भारत आणि अमेरिका यांच्यात झालेल्या करारानुसार 2024 मध्ये चार पैकी एक किंवा दोन अंतराळवीरांना अमेरिकी मोहिमेतून आंतरराष्ट्रीय अवकाश स्थानकाला भेट देण्याची संधी मिळू शकते.

असा असेल प्रवास…
● गगनयान मोहिमेच्या मानवरहित चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर मानवी मोहिमेतून चार पैकी तिघा अंतराळवीरांना जमिनीपासून 400 किलोमीटरच्या कक्षेत पोचवण्यात येईल.
● तीन दिवस या कक्षेत प्रयोग केल्यानंतर तिघा अंतराळवीरांना जमिनीवर सुखरूप आणण्यात येईल.
● गगनयान मोहिमेची शृंखला त्यापुढेही सुरू राहणार असून, 2035 पर्यंत भारतीय अवकाश स्थानकाची निर्मिती करणे आणि 2040 पर्यंत भारतीय अंतराळवीरांना चंद्रावर उतरवण्याचे ‘इस्रो’चे लक्ष्य आहे.

चार अंतराळाविषयी थोडक्यात माहिती…
1. ग्रुप कॅप्टन प्रशांत बालकृष्णन नायर
o मूळचे केरळमधील तिरुवाझियाड येथील.
o एनडीएमधील प्रशिक्षणात मानाची तलवार पटकावली होती.
o 1998 मध्ये लढाऊ वैमानिक म्हणून हवाई दलात दाखल.
o 3000 तासांहून अधिक काळ विविध विमानांतून उड्डाण.
o ‘सुखोई 30’च्या तुकडीचे नेतृत्व.
o ‘अ’ श्रेणीतील उड्डाण प्रशिक्षक व चाचणी वैमानिक.

2. ग्रुप कॅप्टन अजित कृष्णन
o मूळचे चेन्नईचे.
o एनडीएमधील प्रशिक्षणादरम्यान राष्ट्रपतींचे सुवर्णपदक आणि हवाई दल प्रबोधिनीत मानाची तलवार पटकावली.
o 2003 मध्ये लढाऊ वैमानिक म्हणून हवाई दलात.
o विविध विमानांवर 2900 तासांहून अधिक उड्डाणाचा अनुभव.
o हवाई दलात उड्डाण प्रशिक्षक व चाचणी वैमानिक.
3. ग्रुप कॅप्टन अंगद प्रताप
o मूळचे उत्तर प्रदेशातील प्रयागराजचे.
o एनडीएचे माजी छात्र.
o 2004 मध्ये लढाऊ वैमानिक म्हणून हवाई दलात.
o विविध विमानांवर 2000 तासांहून अधिक काळ उड्डाण.
o हवाई दलात उड्डाण प्रशिक्षक व चाचणी अधिकारी.
4. विंग कमांडर शुभांशू शुक्ला
o मूळचे लखनौचे.
o एनडीएचे माजी छात्र.
o 2006 मध्ये लढाऊ वैमानिक म्हणून हवाई दलात.
o लढाऊ विमानांच्या तुकडीचे नेतृत्व. तसेच चाचणी वैमानिक.
o विविध प्रकारच्या विमानोड्डाणाचा 2000 तासांहून अधिकचा अनुभव.

The post भारताच्या पहिल्या मानवी अवकाश मोहिमेतील चार अंतराळाविराची नावे जाहीर appeared first on The Officer.

लोकपाल संकल्पना कुठून आली?
● लोकपाल हा मूळ संस्कृत शब्द असून त्यात लोकांचा संरक्षक, काळजीवाहू असा अर्थ अभिप्रेत आहे. लोकपाल हा शब्द पहिल्यांदा ज्येष्ठ विधिज्ञ डॉ.एल.एम.सिंघवी यांनी 1963 मध्ये वापरात आणला.
● लोकपाल हा मूळ संस्कृत शब्द असून त्यात लोकांचा संरक्षक, काळजीवाहू असा अर्थ अभिप्रेत आहे. लोकपाल हा शब्द पहिल्यांदा ज्येष्ठ विधिज्ञ डॉ.एल.एम.सिंघवी यांनी 1963 मध्ये वापरात आणला.
● लोकपाल ही घटनात्मक संकल्पना असून 1960 मध्ये तेव्हाचे कायदा मंत्री अशोक कुमार सेन यांनी हे विधेयक प्रथम संसदेत मांडले.
● पहिले लोकपाल विधेयक शांतीभूषण यांनी 1968 मध्ये मांडले, पण ते चौथ्या लोकसभेत म्हणजे 1969 मध्ये राज्यसभेत मंजूर झाले नाही.
● 1971, 1977, 1985 असे तीनदा हे विधेयक अशोक कुमार सेन यांनी मांडले. नंतर 1989, 1996, 1998, 2001, 2005 व 2008 असे अनेकदा ते मांडले गेले पण मंजूर झाले नाही. बावन्न वर्षांत हे विधेयक मंजूर होऊ शकले नाही. या विधेयकात अनेकदा सुधारणा करण्यात आल्या व नंतर ते संसदेच्या संयुक्त समितीपुढे मांडले गेले.
● 2008 मध्ये त्यात काही बदल करण्यात आले. 2011 मध्येही त्यात सुधारणा करण्यात आल्या. अण्णा हजारे यांनी या विधेयकासाठी मोठा लढा दिला.
● 27 डिसेंबर 2011 रोजी हे विधेयक काही सुधारणांसह संमत झाले पण हे विधेयक कमकुवत आहे असे सांगून अण्णांनी ते फेटाळले.
● नंतर पुन्हा एक सुधारित विधेयक काँग्रेसने तयार केले, ते 29 डिसेंबर 2011 रोजी राज्यसभेत मंजूर झाले. पण लोकसभेत मंजुरीसाठी रखडले. त्यामुळे शेवटी पुन्हा या विधेयकाला 2013 या वर्षांची प्रतीक्षा करावी लागली.
● जगात ‘लोकपाल’ ही संकल्पना नावाने प्रथम स्कँडेनेव्हियातील देशात राबवण्यात आली. स्वीडनमध्ये 1713 मध्ये युद्धजन्य काळात राजेशाही सरकारने लोकपालाची (तेव्हा न्यायपती) नेमणूक संपूर्ण कारभारावर लक्ष ठेवण्यासाठी केली. त्यानंतर 1809 मध्ये ही संकल्पना घटनात्मक बनली. तोपर्यंत ही लोकपाल व्यवस्था फिनलंड व डेन्मार्क या देशांपुरती मर्यादित होती.
● न्यूझीलंड या देशाने 1962 मध्ये लोकपाल व्यवस्था स्वीकारली. 1967 मध्ये इंग्लंडनेही ‘संसदीय कामकाज आयुक्त’ या नावाने लोकपाल व्यवस्था अमलात आणली.
● स्वीडन व फिनलंड या देशात लोकांच्या तक्रारीवरून संबंधित लोकसेवकांची चौकशी करून खटले भरण्याचा अधिकार लोकपालांना आहे. डेन्मार्कमध्ये लोकपालांना केवळ खटले भरण्याचा अधिकार आहे पण तो क्वचितच वापरला जातो.

The post न्या. अजय खानविलकर बनले नवे लोकपाल appeared first on The Officer.

चैत्राम पवार
● धुळे जिल्ह्यातील साक्री तालुक्यातील दुर्गम असा बारीपाडा हा वनवासीपाडा आहे. या पाडयाची सन 1992 पूर्वीची परिस्थिती म्हणजे उजाड, ओसाड माळरान ,पिण्यासाठी घोटभर पाणी नाही, अशी होती. पण 1992 नंतर हे चित्र पार बदललं आहे. गावात मोठ्या उमेदीने आणि दुर्दम्य आशावादाने चैत्राम पवार उभे राहिले व त्यांना गावातल्या आदिवासी मावळयांनी साथ दिली. या लोकचळवळीची दखल जगाने घेतली.जगातील 78 देशांमध्ये चांगले गाव कसे असावे? याविषयी झालेल्या तज्ज्ञांच्या सर्व्हेमध्ये बारीपाडाने द्वितीय क्रमांक पटकावला.
● त्याचबरोबर बारीपाडा प्रकल्पास अत्यंत मानाचा समजला जाणारा IFAD या आंतरराष्ट्रीय संस्थेचा पुरस्कार मिळालेला आहे.
● वनवासी कल्याण आश्रमाच्या मदतीने चैत्राम पवार यांनी महाराष्ट्र आणि गुजरातमधील जवळपास 100 गावांमध्ये त्यांच्या कामाचा विस्तार केला आहे. सध्या पवार हे मराठवाडा आणि खान्देश भागासाठी या वनवासी कल्याण आश्रमाचे अध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.

वनसंवर्धन आणि पर्यावरणासाठी उल्लेखनीय कामगिरी
● चैत्राम पवार व गावकऱ्यांच्या श्रमदानातून व दैदिप्यमान शक्तीमधून उभे राहिलेल्या बारीपाडा या आदिवासी पाडयाची यशोगाथा आहे. म्हणून चैत्राम पवार यांना महाराष्ट्राचा पहिला वनभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात येत आहे.

● राज्य शासनाच्या वन विभागाच्या विविध कार्यक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेऊन स्थानिक नागरिकांना त्यासाठी प्रोत्साहित करणे, राखीव वनक्षेत्र आणि आजूबाजूच्या परिसरातील गावात वृक्षलागवड आणि वनसंवर्धन आणि पर्यावरणासाठी त्यांचे काम उल्लेखनीय आणि इतरांना प्रेरित करणारे आहे, अशा शब्दांत मुनगंटीवार यांनी चैत्राम पवार यांचे कौतुक केले आहे.

The post चैत्राम पवार यांना पहिला वनभूषण पुरस्कार appeared first on The Officer.

उद्देश
● दैनंदिन जीवनात विज्ञानाच्या महत्त्वाविषयी जागरूकता निर्माण करणे आणि सामान्य लोकांमध्ये वैज्ञानिक वृत्ती वाढवणे.
थीम
● थीम दरवर्षी बदलते आणि भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाद्वारे निर्धारित केली जाते.
● राष्ट्रीय विज्ञान दिन 2024 ची थीम: “विकसित भारतासाठी स्वदेशी तंत्रज्ञान”

भारतातील राष्ट्रीय विज्ञान दिवस (NSD) चा इतिहास
● भारतातील या दिवसाचा इतिहास 1920 च्या उत्तरार्धाचा आहे. भारतातील उत्पत्ती आणि विकासाचा कालक्रम खालीलप्रमाणे आहे.
○ 1928: रमन प्रभावाचा शोध – 28 फेब्रुवारी 1928 रोजी भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ सर सी.व्ही. रमण यांनी पदार्थाच्या रेणूंशी लवचिक टक्कर होऊन प्रकाश विखुरण्याची घटना शोधून काढली. हा शोध नंतर सर सी.व्ही. “रमन प्रभाव” या नावाने ओळखला जातो.
○ 1930: सर सी.व्ही. रमण यांना नोबेल पारितोषिक
■ रमन इफेक्टच्या शोधाने प्रकाश-पदार्थांच्या परस्परसंवादाबद्दलच्या आपल्या समजात क्रांती घडवून आणली आणि विज्ञानाच्या विविध शाखांवर परिवर्तनात्मक प्रभाव पडला. त्याचे महत्त्व पाहून सर सी.व्ही. रमन यांना 1930 मध्ये भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले.
■ विज्ञानाच्या कोणत्याही शाखेत नोबेल पारितोषिक मिळवणारा पहिला आशियाई शास्त्रज्ञ बनणे हा भारतीय विज्ञानासाठी महत्त्वाचा टप्पा होता.
○ 1986: नॅशनल कौन्सिल फॉर सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कम्युनिकेशनचा प्रस्ताव
■ 1986 मध्ये नॅशनल कौन्सिल फॉर सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी कम्युनिकेशन (NCSTC) ने भारत सरकारला रमन इफेक्टच्या शोधाची तारीख 28 फेब्रुवारी हा राष्ट्रीय विज्ञान दिवस म्हणून घोषित करण्याचा प्रस्ताव दिला.
■ 1986 च्या सुरुवातीला सरकारने NCSTC चा प्रस्ताव स्वीकारला आणि औपचारिकपणे 28 फेब्रुवारी हा दिवस भारतात दरवर्षी साजरा केला जाणारा राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून घोषित केला.
○ 1987: पहिला राष्ट्रीय विज्ञान दिवस
■ 28 फेब्रुवारी 1987 रोजी भारतात राष्ट्रीय विज्ञान दिनाचा पहिला अधिकृत उत्सव साजरा करण्यात आला.
■ भारतात हा दिवस देशभरात विविध अधिकृत आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांद्वारे साजरा केला जातो. सरकारी संस्था, शैक्षणिक संस्था, वैज्ञानिक संस्था इत्यादी देशभरात हा दिवस साजरा करण्यासाठी विविध कार्यक्रम आयोजित करतात.

राष्ट्रीय विज्ञान दिन साजरा करण्याचे उद्दिष्टे
● जरी हा दिवस प्रामुख्याने भारतीय शास्त्रज्ञाने केलेल्या ऐतिहासिक वैज्ञानिक शोधाच्या स्मरणार्थ साजरा केला जात असला तरी, या दिवसाचा उत्सव अनेक उद्देशांभोवती फिरतो. या दिवसाच्या उत्सवाची काही मुख्य उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे पाहता येतील.
○ विज्ञानाचे महत्त्व आणि त्याचा दैनंदिन जीवनात उपयोग या संदेशाचा प्रसार करणे.
○ युवकांना वैज्ञानिक क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होण्यासाठी आणि विज्ञान आणि तंत्रज्ञानातील करिअरचा विचार करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.
○ सामान्य लोकांमध्ये वैज्ञानिक वृत्ती वाढवणे आणि नाविन्यपूर्ण संस्कृतीला प्रोत्साहन देणे.

The post 28 फेब्रुवारी : राष्ट्रीय विज्ञान दिन appeared first on The Officer.

The post महिला हॉकी संघाच्या प्रशिक्षक शॉपमन यांचा राजीनामा appeared first on The Officer.

उद्देश
● केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाने आयोजित केलेल्या ‘पर्पल फेस्ट’ चा उद्देश विविध प्रकारच्या अपंगत्वाबद्दल आणि त्याचा लोकांच्या जीवनावर होणाऱ्या परिणामांबद्दल जनजागृती करणे आणि समाजात दिव्यांग व्यक्तींना समजून घेणे, स्वीकारणे आणि त्यांना सामावून घेण्याला प्रोत्साहन देणे हा आहे.

The post राष्ट्रपती भवनात ‘पर्पल फेस्ट’चे आयोजन appeared first on The Officer.

अल्पपरीचय
● पंकज उधास यांचा जन्म 17 मे 1951 रोजी गुजरातमधील जेतपूरमध्ये झाला.
● केशुभाई उधास आणि जितुबेन उधास हे त्यांच्या आई- वडिलांचे नाव.
● त्यांचे मोठे भाऊ मनहर उधास यांनी बॉलिवूडमध्ये हिंदी पाश्र्वगायक म्हणून यश मिळवले. त्यांचे दुसरे मोठे भाऊ निर्मल उधास हे गजलगायक आहेत.
● पंकज उधास यांनी सर बीपीटीआय भावनगरमध्ये शिक्षण घेतले होते.
● पंकज उधास लहान असताना त्याचे वडील दिलरुबा हे तंतुवाद्य वाजवत असत. उधास भावंडांची संगीतातील आवड पाहून त्यांच्या वडिलांनी त्यांना राजकोट येथील संगीत अकादमीमध्ये दाखल केले. त्यांनी सुरुवातीला तबला शिकण्यासाठी स्वत:ची नोंदणी केली; पण नंतर गुलाम कादीर खान साहेब यांच्याकडून हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत शिकण्यास सुरुवात केली.
● त्यानंतर उधास ग्वाल्हेर घराण्याचे गायक नवरंग नागपूरकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रशिक्षण घेण्यासाठी मुंबईला गेले.
● चार वर्षांनंतर ते राजकोटच्या संगीत नाट्य अकादमीत दाखल झाले आणि त्यांनी तबला वाजविण्याचे बारकावे शिकले. त्यानंतर, त्यांनी विल्सन कॉलेज आणि मुंबईच्या सेंट झेवियर्स कॉलेज येथे विज्ञान शाखेची पदवी घेतली आणि मा. नवरंग यांच्या मार्गदर्शनाखाली भारतीय शास्त्रीय संगीताचे प्रशिक्षण सुरू केले.
● त्यांचे पहिले गाणे उषा खन्ना यांनी संगीतबद्ध केलेले आणि नक्ष लायलपुरी यांनी लिहिलेले ‘कामना’ चित्रपटातील एकल गाणे होते.
● त्यांनतर त्यांना गजलची आवड निर्माण झाली आणि गजलगायक म्हणून करिअर करण्याचा प्रयत्न करण्यासाठी ते उर्दू शिकले.
● पहिला गजल अल्बम ‘आहट’ 1980 मध्ये प्रसिद्ध झाला.
● ‘जिए तो जिए कैसे’ या गाण्यासह ‘फिर तेरी कहानी याद आयी’ आणि ‘यह दिल्लगी’ चित्रपटातही त्यांच्यावर गाणे चित्रित झाले.
● चित्रपटातून गाणी गाताना दिसणारे पंकज उधास ही एकप्रकारे त्यांची वेगळी ओळख ठरली.
● ‘एक ही मक्सद’ चित्रपटातील ‘चांदी जैसा रंग है’, ‘मोहरा’ चित्रपटातील ‘ना कजरे की धार’ या गाण्यांबरोबरच त्यांच्याच अल्बममधील ‘चुपके चुपके’,’अहिस्ता’ या अल्बममधील ‘और अहिस्ता किजे बातें…’ अशी त्यांची कित्येक गाणी आजही लोकप्रिय आहेत.
● त्यांच्या गझल गायकीतील अतुलनीय योगदानासाठी त्यांना पद्मश्री किताब देऊन सन्मानित करण्यात आले होते.

The post पंकज उधास यांचे निधन appeared first on The Officer.