राष्ट्रीय जनजातीय गौरव दिवस

• भगवान बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीनिमित्त 15 नोव्हेंबर हा दिवस राष्ट्रीय जनजातीय गौरव दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
• या दिवसाचे उद्दिष्ट भगवान बिरसा मुंडा आणि इतर जनजातीय स्वातंत्र्य सेनान्यांच्या योगदानाला सन्मान देणे आहे.
• या दिवशी जनजातीय समाजाच्या संघर्षांना आठवले जाते आणि त्यांच्या महत्त्वाच्या योगदानाची ओळख केली जाते.

जनजाती गौरव दिवसाचा इतिहास

• संथाल, तामर, कोल, भिल्ल, खासी आणि मिझोसह विविध आदिवासी समुदायांच्या नेतृत्वाखालील निर्णायक चळवळींमुळे भारताच्या स्वातंत्र्याच्या लढ्याला लक्षणीय बळ मिळाले.
• या आदिवासी समुदायांनी क्रांतिकारी चळवळींमध्ये दाखवलेले धैर्य आणि बलिदान यांनी संपूर्ण देशभरातील भारतीयांना प्रेरणा देण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
• 2021 मध्ये, या आदिवासी वीरांनी केलेल्या अमूल्य बलिदानाबद्दल भावी पिढ्यांना प्रबोधन करण्याची गरज ओळखून , सरकारने 15 नोव्हेंबर हा जनजाती गौरव दिवस म्हणून नियुक्त केला.
• ही तारीख श्री बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीशी सुसंगत आहे, ज्यांना देशभरातील आदिवासी समुदाय भगवान म्हणून पूज्य करतात.
• बिरसा मुंडा यांनी निर्भयपणे शोषक ब्रिटीश वसाहतवादी व्यवस्थेचा सामना केला, दडपशाहीविरूद्ध चळवळीचे नेतृत्व केले आणि क्रांतीचा पुरस्कार केला.

कोण होते बिरसा मुंडा

• बिरसा मुंडा (15 नोव्हेंबर 1875 – 9 जून 1900) हे भारतातील मुंडा जमातीचे एक आदरणीय आदिवासी नेते आणि लोकनायक होते.
• 19व्या शतकाच्या उत्तरार्धात ब्रिटीश राजवटीत ते एक प्रमुख व्यक्तिमत्व म्हणून उदयास आले, त्यांनी आदिवासी धार्मिक सहस्त्राब्दी चळवळीचे नेतृत्व केले   त्यांचे नेतृत्व आणि ब्रिटीश दडपशाहीविरुद्ध अटळ प्रतिकार यामुळे ते आदिवासी अभिमानाचे प्रतीक आणि अत्याचारित मुंडा समाजासाठी आशेचे किरण बनले.

मुंडा यांचे नेतृत्व

• 1894 मध्ये, बिरसा मुंडा हे ब्रिटीश वसाहतवादी राजवटीविरुद्ध मुंडा बंड म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आदिवासी उठावाचे नेते म्हणून उदयास आले.
• त्यांनी मुंडा लोकांना त्यांच्या जमिनी परत मिळवून देण्यासाठी, त्यांच्या परंपरा जपण्यासाठी आणि ब्रिटीश अधिकाराचा अवमान करण्यास उद्युक्त केले.
• सध्याच्या झारखंडमधील मुंडा पट्ट्यात पसरलेल्या या बंडाला वेग आला.
• बिरसा मुंडा यांचे नेतृत्व आणि करिष्माई व्यक्तिमत्वाने मुंडा लोकांना प्रेरणा दिली, ज्यांनी त्यांना स्वातंत्र्याकडे नेण्यास आणि त्यांचे गमावलेले वैभव पुनर्संचयित करण्यास सक्षम व्यक्तिमत्त्व त्यांच्यामध्ये पाहिले. त्यांचा स्वावलंबन, दडपशाहीचा प्रतिकार आणि पारंपारिक मुंडा मूल्यांचे पालन हा संदेश समाजात खोलवर रुजला.

जनजाती गौरव दिवसाचे महत्व

• हा दिवस भारताच्या संस्कृती, वारसा आणि अर्थव्यवस्थेत आदिवासी समुदायांच्या अतुलनीय योगदानाला ओळखतो.
• देशातील जंगले, वन्यजीव आणि नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण करण्यासाठी आदिवासी समुदायांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. त्यांनी भारताची सांस्कृतिक विविधता त्यांच्या अनोख्या भाषा, चालीरीती आणि परंपरांनी समृद्ध केली आहे.
• जनजाती गौरव दिवसाचे उद्दिष्टही आदिवासी समाजाच्या कल्याणाला चालना देण्याचे आहे.
• भारत सरकारने आदिवासींचे जीवन सुधारण्यासाठी विविध योजना आणि कार्यक्रम राबवले आहेत जसे की शिक्षण, आरोग्य सेवा आणि रोजगार.
• आदिवासी समुदायांसमोरील आव्हाने, जसे की जमीन विस्थापन, दारिद्र्य आणि भेदभाव याबद्दल जागरुकता वाढवण्यासही हा दिवस मदत करतो.
• 2024 मध्ये बिरसा मुंडा यांची 150 वी जयंती मोठ्या उत्साहात साजरी करण्यात आली.

दर वर्षी एक हजार अब्ज डॉलर निधी उभारण्याची घोषणा

• हवामान बदलाच्या उपाययोजना समस्यांविरोधात करण्यासाठी 2030 पर्यंत दर वर्षी एक हजार अब्ज डॉलरचा निधी उभा करण्यावर आणि पॅरिस करारातील उद्दिष्टे गाठण्यावर लक्ष केंद्रित करण्याच्या मुद्द्यावर भर देण्यात येत आहे.
• बाकू (अझरबैजान) येथे सुरू असलेल्या जागतिक हवामान परिषदेमध्ये (कॉप 29) उच्चस्तरीय तज्ज्ञांचा अहवाल सादर करण्यात आला.
• यामध्ये सार्वजनिक आणि खासगी अशा दोन्ही स्तरांवरून हा – निधी उभारण्यात यावा, याकडे लक्ष वेधण्यात आले.
• जर्मनी, कॅनडा, फ्रान्स यांच्यासह काही विकसित देशांनी अब्जावधींचा निधी तातडीने उभा करण्याची गरज  व्यक्त केली होती. त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी हा अहवाल सादर करण्यात आला आहे.
• विकसनशील देशांना 2025 नंतरही मदत देण्यात यावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.
• जागतिक हवामान बदलाविरोधातील उपाययोजनांसाठी 2030 पर्यंत दर वर्षी 3 ते 6.7 हजार अब्ज डॉलरच्या मदतीची गरज आहे. विशेषतः नव्याने उदयाला येणाऱ्या देशांसाठी दर वर्षी 2.4 हजार अब्ज डॉलरच्या निधीची गरज आहे, असे या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
• यामध्ये चीनशिवाय अन्य विकसनशील देशांमध्ये स्वच्छ ऊर्जेसाठी 1600 अब्ज डॉलर, हवामान बदलाची परिस्थिती स्वीकारण्यासाठी 250 अब्ज डॉलर, हवामान बदलामुळे होणाऱ्या हानीसाठी 250 अब्ज डॉलर, शाश्वत शेती व नैसर्गिक भांडवलासाठी 300 अब्ज डॉलर आणि या स्थित्यंतरातील आव्हानांसाठी 40 अब्ज डॉलर अशी विभागणीही करण्यात आली आहे.

कामत यांना इन्फोसिस पुरस्कार

• पुण्याच्या इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स एज्युकेशन अँड रिसर्चमधील (आयसर) प्राध्यापक डॉ. सिद्धेश कामत यांना 2024 चे जैवशास्त्रांमधील इन्फोसिस पारितोषिक जाहीर झाले आहे.
• डॉ. कामत यांच्यासह एकूण सहा युवा भारतीय शास्त्रज्ञांना हे मानाचे पारितोषिक जाहीर झाले असून, त्यांपैकी चार शास्त्रज्ञ सध्या विदेशात संशोधन करीत आहेत.
• इन्फोसिस सायन्स फाऊंडेशनच्या वतीने 2024 च्या इन्फोसिस पारितोषिकांची घोषणा झाली.
• विविध क्षेत्रांत जगभरात मोलाचे आणि असामान्य संशोधन करणाऱ्या भारतीय शास्त्रज्ञांची मानाच्या इन्फोसिस पारितोषिकासाठी निवड केली जाते.
• पारितोषिकांचे हे सोळावे वर्ष असून, निवड झालेल्या शास्त्रज्ञांना सुवर्णपदक, मानपत्र आणि एक लाख अमेरिकी डॉलर किंवा तेवढ्या मूल्याची भारतीय रक्कम देण्यात येणार आहे.
• डॉ. कामत यांचे संशोधन मानवी शरीरातील जैवसक्रिय लिपिडवर आहे.
• लिपिड हा नैसर्गिकरीत्या आढळणारा – दीर्घ शृंखलेच्या कार्बनी संयुगांचा वर्ग – आहे.
• शरीरातील स्निग्ध पदार्थ, कोलेस्टेरॉल, पेशींच्या आवरणाचा प्रमुख घटक, चरबी ही लिपिडची काही उदाहरणे आहेत.
• ऊर्जा साठवणे आणि संदेशवहन करण्यातही लिपिड महत्वाची भूमिका निभावतात. त्यांपैकी संदेशवहन करणाऱ्या लिपिडवर डॉ. कामत यांचे संशोधन आहे.
• डॉ. कामत मूळचे मुंबईचे असून, त्यांनी यूडीसीटी येथून बीटेकची पदवी मिळवली. त्यानंतर टेक्सास ए अँड एम विद्यापीठातून त्यांनी पीएचडी पूर्ण केली.
• 2016 मध्ये ते पुण्याच्या आयसर मध्ये संशोधन आणि अध्यापनासाठी दाखल झाले.
• डॉ. कामत यांना स्वर्णजयंती फेलोशिपसह अनेक राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार  मिळाले आहेत.

2024 चे इन्फोसिस पारितोषिक विजेते शास्त्रज्ञ –

• डॉ. सिद्धेश कामत, आयसर, पुणे (जैवशास्त्रे), श्याम गोलाकोटा, वॉशिंग्टन विद्यापीठ (अभियांत्रिकी), महमूद कुरिया, एडिंग्टन विद्यापीठ (सामाजिक शास्त्रे), नीना गुप्ता, इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूट, कोलकाता (गणित), वेदिका खेमानी, स्टॅनफर्ड विद्यापीठ (भौतिकशास्त्रे), अरुण चंद्रशेखर, स्टॅनफर्ड विद्यापीठ (अर्थशास्त्र).

कॉसमॉस बँकेच्या अध्यक्षपदी कोकरे यांची निवड

• पुणे सहकारी क्षेत्रातील अग्रगण्य कॉसमॉस बँकेच्या अध्यक्षपदी ज्येष्ठ संचालक अॅड. प्रल्हाद कोकरे यांची निवड करण्यात आली आहे.
• अॅड. कोकरे हे डिसेंबर 2004 पासून बँकेच्या संचालक मंडळात कार्यरत आहेत.
• सन 2019-20 आणि सन 2020-21या वर्षांत त्यांनी बँकेचे उपाध्यक्षपद भूषवले होते.
• ते राज्य सरकारच्या सहकार खात्यातून सहकारी संस्थांचे सहनिबंधक म्हणून निवृत्त झाले  आहेत.
• गेल्या 20 वर्षांत संचालकांच्या विविध समित्यांवर ते कार्यरत होते.
• बँकेचे विद्यमान अध्यक्ष सीए मिलिंद काळे यांनी स्वेच्छेने राजीनामा दिल्याने ही जागा रिक्त झाली होती.
• गेल्या  वीस वर्षांमध्ये अॅड. कोकरे संचालक म्हणून सक्रिय राहिले ठेव आहेत.